Palingparadijzen
Naar veilige leefgebieden voor paling in Nederland
De Europese paling is ernstig bedreigd. Nederland ligt strategisch in de levenscyclus van de soort, maar functioneert momenteel vaker als hindernisbaan dan als veilige leefomgeving. Met Palingparadijzen werkt RAVON aan een netwerk van veilige, bereikbare en schone leefgebieden voor paling.
Nederland moet weer een plek worden waar paling kan overleven
Herstel van de paling vraagt niet alleen om losse maatregelen, maar om complete leefgebieden waar paling veilig kan intrekken, opgroeien en weer naar zee kan zwemmen.
Waarom zijn Palingparadijzen nodig?
De Europese aal (Anguilla anguilla), beter bekend als paling, is sinds de jaren ’80 met meer dan 90% afgenomen. Sinds 2008 staat de soort als ernstig bedreigd op de IUCN Rode Lijst. Nederland speelt een belangrijke rol in de levenscyclus van de paling, maar functioneert momenteel vaker als hindernisbaan dan als veilige leefomgeving.
Palingen leggen tijdens hun leven duizenden kilometers af tussen de Sargassozee en Europa. Jonge glasaal trekt vanuit zee onze rivieren en binnenwateren binnen om daar op te groeien. Volwassen schieraal moet uiteindelijk weer veilig terug kunnen zwemmen naar zee om zich voort te planten.
Juist in Nederland gaat het op veel plekken mis. De soort krijgt te maken met sluizen, gemalen, waterkrachtcentrales, vervuiling, scheepvaart en visserijdruk. Veel palingen bereiken hun eindbestemming niet of raken onderweg beschadigd.
Sinds 2009 werkt Nederland via het Aalbeheerplan aan herstel van de soort. Belangrijke maatregelen zijn beperking van visserij, verbetering van migratievoorzieningen en onderzoek naar leefgebieden en migratieknelpunten. Hoewel deze maatregelen noodzakelijk zijn, leiden zij vooralsnog niet tot integraal herstel van de populatie.
Volgens RAVON ligt dat vooral aan het feit dat herstel niet bereikt kan worden met losse maatregelen alleen. De problemen stapelen zich op binnen de volledige levenscyclus van de paling.
- Obstakels op migratieroutes zoals sluizen, gemalen en waterkrachtcentrales
- Onvoldoende effectieve vispassages
- Sterfte tijdens de trek naar zee
- Vervuilde opgroeigebieden
- Onzekerheid over duurzaamheid van visserij
- Extra druk door ziekte en klimaatverandering
Nederland is in veel opzichten een hindernisbaan voor paling geworden. De soort kan niet overal effectief binnenkomen, groeit niet overal onder optimale omstandigheden op en bereikt de zee vaak niet of niet onbeschadigd.
Welk advies geeft de wetenschap?
De International Council for the Exploration of the Sea (ICES) adviseert al geruime tijd om alle visserij op aal, inclusief glasaal, te beëindigen. Ook het uitzetten van glasaal als herstelmaatregel wordt afgeraden, omdat er geen aanwijzingen zijn voor een netto positieve bijdrage en negatieve effecten niet kunnen worden uitgesloten.
Een vergelijkbare conclusie wordt getrokken in een overzicht van wetenschappelijke literatuur door de Universiteit van Stockholm. Volgens ICES en andere onderzoekers ligt de prioriteit voor herstel vooral bij het verbeteren van migratiemogelijkheden, het verhogen van de kwaliteit van leefgebieden en het beperken van door de mens veroorzaakte sterfte, zoals visserij en schade door gemalen.
Herstel vraagt om complete leefgebieden
Als we herstel van de paling serieus nemen, moeten we verantwoordelijkheid nemen voor ons deel van de levenscyclus. Dat vraagt niet alleen om het oplossen van afzonderlijke knelpunten, maar om complete, functionele leefgebieden waar paling veilig kan leven, groeien en migreren.
Wat is een Palingparadijs?
RAVON geeft invulling aan de wetenschappelijke adviezen met de ontwikkeling van zogenoemde Palingparadijzen: gebieden waar aal effectief kan intrekken, opgroeien en veilig kan uittrekken naar zee.
Deze integrale benadering richt zich op structurele verbetering van leefgebieden en migratieroutes. Dergelijke maatregelen dragen niet alleen bij aan herstel van de aal, maar ook aan een betere leefomgeving voor andere vissoorten en waternatuur.
Hoewel dit een logische strategie is, blijkt de realisatie van deze gebieden in Nederland complex. Grote delen van ons watersysteem hebben op dit moment namelijk een te hoge mate van vervuiling om aal gezond op te laten groeien.
Daarnaast kennen de schonere gebieden vaak een hoge mate van visserijdruk, of zijn ze slecht bereikbaar door stuwen, gemalen en sluizen. Het vergt dus nog een flinke inzet om in Nederland echt aan duurzaam aalherstel te werken.
1
Bereikbaarheid
De intrek van glasaal en de uittrek van schieraal zijn effectief mogelijk. Migratievoorzieningen functioneren aantoonbaar en veroorzaken minimale sterfte.
2
Waterkwaliteit
Het gebied is schoon genoeg voor gezonde groei, met voldoende voedsel, structuur en rust. Vervuiling mag geen belemmering vormen voor reproductie en overleving.
3
Veilig beheer
Het gebied is vrij van schadelijke visserij en kent zo min mogelijk menselijke sterfte door bijvoorbeeld gemalen, scheepvaart of waterkrachtcentrales.
De ambitie van RAVON
Met Palingparadijzen wil RAVON toewerken naar een netwerk van strategisch gelegen leefgebieden verspreid over Nederland. Samen moeten deze gebieden bijdragen aan herstel van de aalpopulatie en een grotere hoeveelheid schieraal die succesvol de zee bereikt.
Palingparadijzen zijn daarmee geen los project, maar een langetermijnvisie op hoe Nederland opnieuw een functioneel onderdeel kan worden van de levenscyclus van de paling.
Deze visie sluit aan bij wetenschappelijke inzichten die aangeven dat structureel herstel vooral afhankelijk is van veilige migratieroutes, goede waterkwaliteit en beperking van door de mens veroorzaakte sterfte.
Palingparadijzen zijn geen luxe. Ze zijn een randvoorwaarde voor herstel.