Op zonnige lentedagen trekken mensen massaal naar buiten. Langs stadsvijvers en grachten laten ook schildpadden zich volop zien. Urenlang liggen ze te zonnen op boomstammen en oevers. Op veel plekken is dat inmiddels een vertrouwd beeld, maar deze schildpadden komen van nature niet in Nederland voor.

Sinds de jaren zeventig zijn miljoenen lettersierschildpadden als huisdier in Nederland verkocht. Omdat deze dieren groot kunnen worden, tot wel 30 centimeter, en ze lang leven, zijn veel exemplaren in de loop der tijd door hun eigenaar in de natuur vrijgelaten. Daar kunnen ze negatieve effecten hebben op inheemse soorten. Om die reden werd de verkoop van de roodwangschildpad, een ondersoort van de lettersierschildpad, in 1997 verboden. De handel stapte echter al snel over op andere ondersoorten van de lettersierschildpad, zoals de geelwang- en geelbuikschildpad. Sinds 2016 staat de lettersierschildpad op de Europese Unielijst van invasieve exoten. Daardoor zijn roodwang-, geelwang- en geelbuikschildpadden niet langer toegestaan in handel, kweek of import.

Lente is hét moment om schildpadden te zien

Vanaf februari of maart komen de eerste schildpadden weer tevoorschijn. April is dé maand om ze te zien. Doordat de temperaturen vaak nog relatief laag zijn, zonnen ze langdurig om zich op te warmen. Dit doen ze op in het water gevallen bomen, meerkoetnesten en op de oevers van stadswateren – en soms ook in natuurgebieden. De lettersierschildpad is van oorsprong afkomstig uit Noord-Amerika. Het Nederlandse klimaat lijkt vooralsnog te koel voor succesvolle voortplanting. Toch zijn de laatste jaren op meerdere plekken dieren waargenomen die eieren afzetten. Deze legsels kwamen tot nu toe niet uit, waarschijnlijk doordat de zomertemperaturen te laag zijn voor een succesvolle incubatie. Met verdere opwarming van het klimaat kan dat in de toekomst veranderen, waardoor voortplanting in het wild mogelijk wél slaagt.

Vrijwilligers gezocht, help je mee?

Om te volgen of de aantallen lettersierschildpadden na plaatsing op de Unielijst daadwerkelijk afnemen, is binnen het Netwerk Ecologische Monitoring (NEM) een landelijk meetnet opgezet. Op zo’n dertig vaste locaties tellen vrijwilligers vier keer per jaar – in april, mei en in de zomer – het aantal lettersierschildpadden. Tegelijkertijd houden zij in de gaten of er aanwijzingen zijn voor voortplanting, zoals de aanwezigheid van jonge dieren.

Meer informatie

• Voor verschillende locaties is RAVON nog op zoek naar enthousiaste vrijwilligers voor het tellen van lettersierschildpadden. Lijkt het je leuk om hieraan bij te dragen? Kijk voor meer informatie en aanmelden op de website van RAVON of neem contact op met Miranda de Kock.

Tekst: Miranda de Kock en Jelger Herder, RAVON
Beeld: Jelger Herder (leadfoto: zonnende lettersierschildpadden en zaagrugschildpad); RAVON