Na een opvallend koude periode zorgen stijgende temperaturen deze week voor het startsein van de jaarlijkse paddentrek. In heel Nederland trekken padden, kikkers en salamanders van hun overwinteringsplaatsen naar het water om zich voort te planten. Een indrukwekkend voorjaarsritueel – maar ook een tocht vol gevaren, vooral bij het oversteken van wegen.

De paddentrek start wanneer de omstandigheden – temperatuur en luchtvochtigheid – gunstig zijn. Tijdens milde en natte perioden kan een groot deel van de populatie in korte tijd richting het voortplantingswater trekken. Afhankelijk van de locatie kan het daarbij om honderden tot duizenden dieren per nacht gaan.

Tijdens de jaarlijkse trek worden amfibieën geconfronteerd met verschillende bedreigingen. Zo kunnen drukke wegen en fietspaden dodelijk zijn. Daarom zijn er verspreid over het land honderden vrijwilligers in werkgroepen actief, die de dieren veilig helpen oversteken.

Padden overzetten (Bron: Jelger Herder)

“De paddentrek is een cruciale fase in de levenscyclus van amfibieën,” zegt Raymond Creemers, onderzoeker bij RAVON (Reptielen Amfibieën Vissen Onderzoek Nederland). “In korte tijd komen grote aantallen dieren tegelijk in beweging, waardoor de kans op slachtoffers groot is.” “Op veel plekken zouden zonder deze inzet hele populaties zwaar worden getroffen,” vult Rolf van Leeningen aan, amfibieënexpert bij RAVON. “Vrijwilligers spelen een onmisbare rol in het beschermen van amfibieën tijdens de paddentrek.”

Inzicht dankzij padden.nu

Via de openbare website padden.nu, het centrale meldpunt van de paddentrek, geven paddenwerkgroepen hun overzetresultaten door. De verzamelde gegevens zorgen voor een actueel landelijk beeld van de paddentrek en de ontwikkeling van amfibieënpopulaties in Nederland. “Dankzij padden.nu krijgen we inzicht in de aantallen overgezette dieren en kunnen we de ontwikkeling door de jaren heen volgen,” zegt Van Leeningen.

Achteruitgang van de gewone pad

Die inspanningen van vrijwilligers zijn hard nodig, want het gaat niet goed met de gewone pad. In de afgelopen zeventien jaar is het aantal padden in Nederland met ruim 40 procent afgenomen. Dit heeft waarschijnlijk een aantal oorzaken, van insectensterfte en droogtes tot vervuiling en versnippering van het leefgebied. Daarnaast belanden in Nederland jaarlijks tot wel een miljoen amfibieën in straatputten. Eenmaal in deze putten kunnen zij niet meer ontsnappen, met de dood tot gevolg.

Gewone pad (Bron: Jelger Herder)

Pad uit de Put

“Dit is een grotendeels onzichtbaar probleem,” zegt Roek Vermeulen (RAVON), die samen met Creemers een van de trekkers is van het project Pad uit de Put!: een gezamenlijk project van RAVON, IVN en de Vereniging Nederlands Cultuurlandschap, met steun van de Postcode Loterij. “Mensen zien de verkeersslachtoffers, maar niet de aantallen amfibieën die in straatputten omkomen.”

Een pad die via een paddentrapje uit de put klimt. (Bron: Nick Jansen)

Voor amfibieën die in straatputten terechtkomen, zijn inmiddels effectieve oplossingen beschikbaar. Met eenvoudige voorzieningen, zoals een kikker- en paddentrap, kunnen dieren zelfstandig uit straatkolken klimmen en ook aan de hoge stoepranden wordt gewerkt. De website paduitdeput.nl biedt praktische oplossingen en handvatten voor gemeenten, bedrijven en particulieren. “Het mooie is dat deze oplossingen simpel en betaalbaar zijn,” aldus Vermeulen. “Gemeenten spelen een cruciale rol in de bescherming van padden. Met eenvoudige maatregelen kunnen zij veel dierenleed voorkomen. Door hier bij beheer en aanleg standaard rekening mee te houden kunnen we jaarlijks honderdduizenden dieren redden.”

Voor meer informatie, kijk op padden.nu of paduitdeput.nl.

Tekst: Raymond Creemers, Rolf van Leeningen, Roek Vermeulen en Jeroen van Riet, RAVON
Beeld: Jelger Herder (leadfoto: Parende gewone padden op weg naar het water), Nick Jansen