Helpdesk

De RAVON Helpdesk is bedoeld voor laagdrempelige vragen van burgers over reptielen, amfibieën en vissen in de eigen tuin, vijver, straat of buurt. Bijvoorbeeld als je een kikker, pad, salamander, slang of bijzondere vis hebt gezien en wilt weten wat je het beste kunt doen.

De Helpdesk is niet bedoeld voor professionele ecologische adviezen, vergunningstrajecten, bouwprojecten, quickscans of beheerplannen. Daarvoor kun je contact opnemen met een ecologisch adviesbureau of met de bevoegde instantie.

Meestal hoef je niets te doen. Kikkers, padden en salamanders leven een groot deel van het jaar op het land. Ze schuilen graag tussen planten, bladeren, houtstapels, stenen, composthopen of andere rommelhoekjes.

Laat het dier bij voorkeur met rust. Zorg eventueel voor schuilplekken en gebruik geen gif of bestrijdingsmiddelen in de tuin. Alleen wanneer een dier direct gevaar loopt, bijvoorbeeld op een drukke weg of in een put waar het niet uit kan, kun je het voorzichtig helpen naar een veilige plek vlakbij.

Verplaats amfibieën liever niet. Dieren kunnen gebonden zijn aan hun eigen leefgebied en door verplaatsen kunnen ziektes worden verspreid. Bovendien is het vervoeren of uitzetten van beschermde dieren niet zomaar toegestaan.

Loopt een dier acuut gevaar, zet het dan alleen op een veilige plek in de directe omgeving, bijvoorbeeld aan de andere kant van de weg in de richting waarin het dier liep, of uit een put naar beschutte begroeiing vlakbij.

Nee, dat is meestal juist een teken dat je tuin geschikt is als schuilplek. Padden leven buiten de voortplantingstijd vaak op het land en zoeken koele, vochtige en beschutte plekken op.

Wil je werkzaamheden uitvoeren, doe dat dan voorzichtig. Til materialen rustig op en geef dieren de kans om weg te kruipen. Wil je voorkomen dat padden steeds onder tegels kruipen, zorg dan liever voor een alternatief: een takkenhoop, houtstapel, stapel stenen of composthoop op een rustige plek in de tuin.

Een amfibievriendelijke tuin is niet te netjes. Zorg voor veel vaste planten, struiken, bladeren, takken, houtstapels, stenen en rustige hoekjes. Daar vinden amfibieën voedsel, beschutting en overwinteringsplekken.

Ook doorgangen zijn belangrijk. Een volledig afgesloten tuin met dichte schuttingen of muren is voor amfibieën moeilijk bereikbaar. Kleine openingen onder een schutting of poort kunnen al helpen.

Een goede amfibievijver ligt zonnig, heeft glooiende oevers, voldoende waterplanten en verschillende dieptes. Een ondiep deel warmt snel op en is geschikt voor eieren en larven. Een dieper deel helpt voorkomen dat de vijver in de winter helemaal dichtvriest.

Zorg dat dieren altijd gemakkelijk uit het water kunnen komen. Dat kan met een glooiende oever, ruwe stenen, een boomstronk, planten over de rand of een kikkertrap.

Voor amfibieën is een vijver zonder vissen het beste. Vissen eten eitjes en larven van kikkers, padden en salamanders. Sommige vissen eten zelfs jonge of volwassen amfibieën. Ook kunnen vissen de bodem omwoelen, waardoor het water troebel wordt.

Wil je een vijver voor amfibieën, zet er dan geen vissen in. Ook siervissen zoals goudvissen en goudwindes zijn voor amfibieën meestal ongunstig.

Vissen wegvangen kan lastig zijn, zeker in een vijver met veel waterplanten. Probeer dit voorzichtig te doen en voorkom dat dieren in openbaar water worden uitgezet. Uitzetten van vissen kan schadelijk zijn voor de natuur en is vaak niet toegestaan.

Wil je de vijver aantrekkelijk maken voor amfibieën, dan is het uiteindelijk het beste om de vijver visvrij te maken. Doe dit rustig en zorgvuldig, bij voorkeur op een moment dat je de vijver toch onderhoudt.

Meestal niet. Kikkers leggen veel eitjes, maar lang niet alle eitjes worden volwassen kikkers. Dat hoort bij de natuur. Laat kikkerdril daarom bij voorkeur liggen waar het is afgezet.

Verplaats kikkerdril niet naar een andere vijver of sloot. Daarmee kunnen ziektes worden verspreid en dieren kunnen terechtkomen op een plek die minder geschikt is.

Probeer de vijver tijdelijk op peil te houden, zodat eitjes, larven en andere waterdieren niet direct droogvallen. Als dat niet lukt, kan een tijdelijke bak met vijverwater soms helpen, maar zorg dan dat dieren er zelf in en uit kunnen.

Een vijver vervangen of ingrijpend herstellen kan het beste in het najaar, wanneer de meeste amfibieën het voortplantingswater hebben verlaten.

Schoon een vijver bij voorkeur in het najaar. Dan is de voortplantingstijd voorbij en is de kans kleiner dat je eitjes, larven of volwassen dieren verstoort. Werk gefaseerd en haal niet alle waterplanten, modder en schuilplekken tegelijk weg.

Laat verwijderd plantenmateriaal eerst een tijdje naast de vijver liggen, zodat kleine dieren terug kunnen kruipen naar het water.

Dempen is voor amfibieën en vissen ingrijpend. Als het echt niet anders kan, kies dan bij voorkeur de winterperiode, wanneer de minste dieren in het water aanwezig zijn. Werk rustig en voorkom dat dieren worden begraven.

Laat het water zo mogelijk langzaam zakken en geef dieren de kans om weg te komen. Bij twijfel of bij veel aanwezige dieren is het verstandig om deskundig advies in te winnen.

Daar kunnen meerdere oorzaken voor zijn. Amfibieën kunnen een ander voortplantingswater hebben gevonden, slachtoffer zijn geworden van verkeer of predatie, of last hebben gehad van droge jaren, ziektes of veranderingen in de omgeving.

Soms keren dieren later weer terug, zeker als er in de buurt nog populaties aanwezig zijn. Zorg voor een geschikte, visvrije vijver en een toegankelijke, rommelige, gifvrije tuin.

In Nederland komen drie inheemse slangensoorten voor: ringslang, gladde slang en adder. De ringslang is niet giftig en ongevaarlijk voor mensen. Hij wordt soms bij water of in natuurlijke tuinen gezien. De hazelworm wordt vaak voor een slang aangezien, maar is een pootloze hagedis.

Zie je een slang, houd afstand en laat het dier met rust. Maak indien mogelijk een foto van veilige afstand. Bij twijfel over de soort kun je de waarneming met foto doorgeven of contact opnemen met RAVON.

Blijf rustig, houd afstand en probeer het dier niet te vangen of te verplaatsen. Adders zijn schuw en zullen meestal wegkruipen. Maak alleen een foto als dat veilig kan en noteer de locatie.

Een adder in een tuin is bijzonder en komt vooral voor in gebieden waar adders van nature leven. Neem bij twijfel contact op met RAVON of een lokale deskundige.

Schildpadden, exotische kikkers of andere niet-inheemse dieren horen niet in de Nederlandse natuur thuis. Zet ze niet uit in een vijver, sloot, park of natuurgebied. Dat kan schadelijk zijn voor inheemse soorten.

Maak een foto, noteer de locatie en neem contact op met een dierenopvang, reptielenopvang of de juiste instantie. Bij twijfel kun je RAVON om hulp vragen bij de herkenning.

Voor het determineren van vissen heeft RAVON verschillende herkenningskaarten en de veldgids Herkenning Zoetwatervissen. Voor links naar deze publicaties kijk onderaan de pagina.

Vang vissen niet onnodig en zet vissen nooit uit op een andere plek.

Waarnemingen van reptielen, amfibieën en vissen zijn waardevol. Je kunt soorten doorgeven via bestaande waarnemingsplatforms of via tuintellingen wanneer het om dieren in de tuin gaat. Een foto helpt bij de controle van de soort.

Zie je iets bijzonders of twijfel je over de soort? Gebruik onze herkenningskaarten onderaan deze pagina. Komt je er niet uit?
Stuur dan duidelijke foto’s mee met je vraag aan de Helpdesk.

Stuur bij voorkeur mee:

een duidelijke foto van het dier;
de plaats of gemeente waar je het dier hebt gezien;
de datum van de waarneming;
waar het dier zat, bijvoorbeeld in de vijver, onder tegels, op straat of in een put;
wat je vraag precies is;
of er direct gevaar is voor het dier.

Hoe vollediger je vraag, hoe beter RAVON kan meedenken. Onze medewerkers helpen je graag, maar zijn vaak ook druk met (veld)onderzoek. Een antwoord op je vraag kan enkele werkdagen op zich laten wachten.