22-APR-2026 - Zonnebaarzen (Centrarchidae), een familie van opvallend gekleurde vissen uit Noord-Amerika, rukken wereldwijd op. Door hun fraaie uiterlijk zijn ze populair in vijvers en aquaria, en sommige soorten worden gewaardeerd als sportvis. Ze vormen een groeiend ecologisch probleem. Een nieuwe analyse laat zien dat ze inmiddels op vrijwel alle continenten voorkomen en ecosystemen verstoren.
In totaal hebben dertig soorten uit de familie van de zonnebaarzen zich buiten hun oorspronkelijke leefgebied gevestigd, waarvan zeventien zelfs buiten Noord-Amerika. Ze komen in nieuwe gebieden terecht door het loslaten van aquarium- en vijverdieren, ontsnappingen uit kwekerijen en uitzettingen voor de sportvisserij. Dit geldt met name voor de grootbekbaars. De grootbekbaars (Micropterus nigricans) en de zonnebaars (Lepomis gibbosus) zijn het wijdst verspreid, met meldingen in respectievelijk 77 en 44 landen.
Wereldwijde geschiktheid van leefgebieden voor uitheemse zonnebaarzen, berekend met een verspreidingsmodel (GBIF). Warme kleuren geven de meest geschikte gebieden aan. (Bron: Abreo en collega’s)
Situatie in Nederland en Vlaanderen
Hun succes is geen toeval. Zonnebaarzen groeien snel, planten zich gemakkelijk voort en zijn flexibel in hun dieet en habitatvereisten. Dit maakt dat ze zich snel aanpassen aan nieuwe omstandigheden. Ook in Nederland en Vlaanderen zijn soorten uit de familie van de zonnebaarzen geïntroduceerd. De zonnebaars heeft zich al in grote delen van Nederland en Vlaanderen gevestigd en breidt zich nog steeds uit. Grootbekbaars wordt vooralsnog incidenteel waargenomen en plant zich voor zover bekend niet voort in de Lage Landen.
Grootbekbaars. (Bron: Jelger Herder)
Ecologische impact
Zonnebaarzen kunnen een grote impact hebben. Ze jagen actief op inheemse vissen, amfibieën en ongewervelden. Ook kunnen ze ziekten en parasieten verspreiden. Ze kunnen populaties ongewervelden met 80 procent doen afnemen en hebben gezorgd voor het uitsterven van de bedreigde knoflookpad in het Rauwven nabij Veghel. Vanwege zijn negatieve impact is de zonnebaars opgenomen op de Unielijst van invasieve exoten , waarmee er een verbod is gekomen op de handel, kweek en verkoop van deze soort.
Invasierisico
De vooruitzichten zijn zorgwekkend. Door klimaatverandering en menselijke ingrepen, zoals dammen en kanalisatie, worden steeds meer gebieden geschikt voor deze soorten, onder meer in Europa en Azië. De kans op verdere verspreiding neemt daardoor toe. Tegelijk ontbreekt voor veel soorten uit de familie van de zonnebaarzen nog een betrouwbare risico-inschatting. De beschikbare gegevens wijzen er echter op dat veel van deze soorten een hoog invasierisico hebben. Beheer dient zich daarom vooral op preventie te richten: het voorkomen van uitzettingen en het vergroten van bewustzijn over de gevolgen. Want als zonnebaarzen eenmaal zijn gevestigd, blijken ze moeilijk te bestrijden te zijn.
Meer informatie
Tekst: Jelger Herder, RAVON en Teun Everts, INBO
Beeld: Jelger Herder (leadfoto: zonnebaars); Abreo en collega’s