Klimaatverandering zorgt voor extremere temperaturen, droogte en veranderingen in waterkwaliteit, waardoor leefgebieden onder druk komen te staan.
Nederlandse vissen, reptielen en amfibieën staan onder druk, maar er zijn ook volop kansen voor herstel. Veel soorten zijn afhankelijk van schoon water, natuurlijke oevers, poelen, beken, moerassen, heidegebieden en kleinschalige landschappen. Juist deze leefgebieden zijn vaak versnipperd, verdroogd of sterk veranderd door landbouw, bebouwing, infrastructuur en intensief waterbeheer.
Vissen hebben last van droogvallende beken, slechte waterkwaliteit, barrières in het watersysteem en geblokkeerde migratieroutes. Amfibieën zijn kwetsbaar wanneer poelen verdwijnen, voortplantingswateren verslechteren of wegen hun trekroutes doorsnijden. Reptielen hebben warme, rustige plekken nodig met voldoende schuilplaatsen, variatie in begroeiing en voldoende prooidieren.
Door gericht te werken aan herstel en verbinding van leefgebieden kunnen populaties sterker en veerkrachtiger worden. Herstel van beken, natuurvriendelijke oevers, vispassages, poelen, faunatunnels en verbindingszones maakt gebieden weer geschikter voor vissen, reptielen en amfibieën. Zo ontstaat ruimte voor natuurherstel, soortenbescherming en een landschap waarin mens en natuur beter kunnen samenleven.
Reptielen, amfibieën en vissen staan onder druk door veranderingen die elkaar versterken. Snelle veranderingen in leefgebieden vormen een groot risico, zeker voor soorten die afhankelijk zijn van schoon water, geschikte voortplantingsplekken, voldoende schuilmogelijkheden en veilige verbindingen tussen leefgebieden.
Een belangrijke bedreiging komt van invasieve exoten, zoals uitheemse vissen, rivierkreeften en schildpadden. Zij kunnen inheemse soorten verdringen, eieren en larven opeten of leefgebieden aantasten. Exotische rivierkreeften kunnen bijvoorbeeld waterplanten beschadigen en oevers ondergraven, waardoor poelen, sloten en plassen minder geschikt worden voor amfibieën en vissen.
Ook klimaatverandering heeft grote gevolgen. Langere perioden van droogte, hogere temperaturen en slechtere waterkwaliteit zetten soorten verder onder druk. Droogvallende poelen zijn funest voor amfibieënlarven, omdat zij hun ontwikkeling niet kunnen voltooien. Voor vissen kan warm en zuurstofarm water leiden tot stress, ziekte of sterfte. Reptielen kunnen last krijgen van langdurige droogte, verlies van dekking, minder geschikte schuilplaatsen en verstoring van hun leefgebied.
Daarnaast vormen dierziekten, zoals chytridiomycose en ranavirus, een groeiend gevaar voor amfibieën. Vooral kleine en geïsoleerde populaties zijn kwetsbaar: wanneer een ziekte uitbreekt, is herstel vaak moeilijk. Ook vervuiling, bestrijdingsmiddelen, stikstofneerslag, recreatiedruk en verkeersslachtoffers blijven belangrijke knelpunten voor veel soorten.
Tegelijk zijn er duidelijke kansen om soorten beter te beschermen. Door bedreigingen vroeg te signaleren, kan sneller worden ingegrepen. Monitoring, veldonderzoek, waarnemingen van vrijwilligers en technieken zoals eDNA helpen om veranderingen in populaties en leefgebieden tijdig in beeld te brengen.
Gerichte maatregelen kunnen veel verschil maken. Denk aan het herstellen of aanleggen van voortplantingswateren, het verbeteren van waterkwaliteit, het verbinden van leefgebieden en het beperken van verkeersslachtoffers tijdens de amfibieëntrek. Ook aangepast beheer kan helpen, bijvoorbeeld door voldoende dekking, zonplekken, schuilplaatsen en overwinteringsplekken voor reptielen te behouden.
Bij invasieve exoten liggen kansen vooral in preventie en snelle actie. Hoe eerder een soort wordt ontdekt, hoe groter de kans dat verdere verspreiding en schade beperkt kunnen worden. Voor dierziekten is zorgvuldige monitoring, hygiënisch veldwerk en kennisdeling belangrijk.
RAVON verbindt onderzoek, soortenkennis en praktijkervaring om bedreigingen om te zetten in gerichte actie. Zo worden kwetsbare soorten niet alleen gevolgd, maar ook actief geholpen. Door samen te werken met terreinbeheerders, overheden, waterschappen, onderzoekers en vrijwilligers kunnen leefgebieden robuuster worden gemaakt en krijgen reptielen, amfibieën en vissen betere toekomstkansen.
