Wouter Beukema, amfibieën- en reptielenonderzoeker van RAVON: “Tijdens een nachtelijke inventarisatie verscheen het mannetje in het licht van mijn zaklamp. Bijzonder om hem te vinden, maar ook confronterend: mogelijk gaat het om een van de laatste overlevers in het gebied. Met dit onderzoek brengen we de populatie beter in beeld en stellen we via niet-invasieve bemonstering waardevolle genetische informatie veilig.”
“De vuursalamander is in Zuid-Limburg sterk achteruitgegaan door de salamanderschimmel Bsal. Over de populatie in de Vijlenerbossen weten we nog relatief weinig. Daarom onderzoekt RAVON, in opdracht van Provincie Limburg, hoe deze populatie ervoor staat en wat de rol van Bsal is.”
Het mannetje op de foto is zoals gezegd naar schatting ruim tien, en misschien wel meer dan twintigjaar oud. Waarschijnlijk vindt hij geen vrouwtje meer om mee te paren. Dat maakt deze ontmoeting extra aangrijpend: een dier dat al tientallen jaren in dit bos leeft, maar mogelijk niet meer kan bijdragen aan een volgende generatie.
Op deze plek zijn al jaren nauwelijks vuursalamanders waargenomen. RAVON vreest dat de plaatselijke populatie functioneel is uitgestorven: er kunnen dan nog dieren aanwezig zijn, maar er zijn onvoldoende voortplanting en aanwas om de populatie in stand te houden. De vondst van dit mannetje laat zien dat de soort er nog voorkomt. Of de populatie zich kan herstellen, valt daaruit niet af te leiden.
De vuursalamander hoort bij de vochtige loofbossen en bronbeekjes van Zuid-Limburg. Met zijn zwarte lichaam en gele vlekken is het een opvallende verschijning. Toch krijgen maar weinig mensen hem te zien; de Nederlandse populatie is ten opzichte van 1997 met meer dan 90 procent afgenomen. De belangrijkste oorzaak is de schimmel Batrachochytrium salamandrivorans, kortweg Bsal. Die tast de huid van salamanders aan en kan bij vuursalamanders snel tot sterfte leiden. De soort staat op de Nederlandse Rode Lijst als ‘Ernstig bedreigd’.
Bsal veroorzaakt niet alleen een eenmalige klap. Ook jaren na een uitbraak kan de schimmel aanwezig blijven. RAVON meldde in juni 2026 dat in het Bunderbos ook in 2025 en 2026 nog dode vuursalamanders met Bsal waren aangetroffen. Van herstel van de landelijke populatie is vooralsnog geen sprake: Bsal is inmiddels op meerdere locaties in Limburg en Gelderland vastgesteld. Ook bij kamsalamanders, Alpenwatersalamanders en kleine watersalamanders zijn besmettingen aangetoond.
Toch betekent een uitbraak niet altijd dat een populatie volledig verdwijnt. Onderzoek in Nederland en België liet zien dat de meeste onderzochte, door Bsal getroffen vuursalamanderpopulaties, nog aanwezig waren. Wel ging het om zeer kleine aantallen.
Die overblijvende populaties zijn bijzonder kwetsbaar. Naast de schimmel vormen aantasting van het leefgebied en klimaatextremen extra bedreigingen. Dat er nog dieren worden gevonden, is dus waardevol, maar betekent niet vanzelf dat de soort zich herstelt.
RAVON blijft de resterende populaties volgen en onderzoekt de schimmel en mogelijke beschermingsmaatregelen. Ook bescherming en herstel van het leefgebied blijven nodig. Het verspreidingsonderzoek in de Vijlenerbossen helpt om vast te stellen waar nog vuursalamanders voorkomen. Iedere vondst levert daarbij belangrijke informatie op.
Wie met amfibieën in het veld werkt, kan helpen verdere verspreiding van ziekteverwekkers te voorkomen door het hygiëneprotocol van RAVON te volgen. Zieke of dode salamanders kunnen worden gemeld bij het meldpunt van RAVON. Zulke meldingen helpen om ziekte en sterfte tijdig in beeld te krijgen.
Foto vuursalamander: Wouter Beukema
Steun RAVON en help ons de natuurlijke de inheemse reptielen, amfibieën en vissen beschermen. Met jouw donatie zorgen we voor een toekomst waarin deze dieren kunnen gedijen.
