RAVON-dag

Droge voorjaren en zomers zorgen voor een toename in aantal én hevigheid van natuurbranden. In Nederland hebben we de nodige voorbeelden gezien in de laatste twee jaar. Jan-Freerk Kloen gaat in op wat een brand betekent voor reptielen en hun leefgebied. Kunnen reptielen een brand overleven? Hoe pakken zij het leven in een verbrand gebied weer op? Hoe herstelt een terrein zich en wat kunnen beheerders doen?

Door menselijke activiteiten is onze Zuidwestelijke Delta de afgelopen eeuwen sterk veranderd. Van inpoldering tot ontpoldering, de aanleg van dijken en dammen, het doorlopend uitbaggeren van vaarwegen, het volledig sturen van zoet water en pas de afgelopen decennia het creëren van nieuwe verbindingen voor vis. We laten je aan de hand van verschillende voorbeelden uit onze onderzoeken zien hoe jonge vissen het huidige systeem gebruiken.

De Afrikaanse klauwkikker (Xenopus laevis) vormt een ernstige bedreiging voor onze inheemse biodiversiteit. Langs de Waals-Vlaamse grens heeft deze invasieve soort zich over 103 km² verspreid, waarbij de Douvebeek een belangrijke verspreidingsroute vormt. Onderzoek wijst erop dat volledige uitroeiing mogelijk nog binnen bereik ligt. Sinds 2026 bundelen Vlaamse en Waalse partners hun krachten om gekoloniseerde poelen en waterlopen systematisch aan te pakken. Met een combinatie van monitoring via eDNA, intensieve fuikvangsten, barrières en andere gerichte maatregelen, proberen we de verdere verspreiding te stoppen en het nabijgelegen, nog gevrijwaarde IJzerbekken te beschermen. Kunnen we deze invasie nog een halt toeroepen?

De Europese meerval (Silurus glanis) neemt steeds meer toe en verspreidt zich steeds verder in de Nederlandse wateren. Het is nog onbekend wat voor een impact deze top predator heeft op beschermde trekvis soorten, helemaal rondom migratie barrières zoals stuwen en waterkrachtcentrales. Aan de hand van maagspoelingen en akoestische telemetrie hebben we het dieet en het gedrag van de meerval onderzocht rondom het stuw- en sluiscomplex bij Lith aan de Maas. Hieruit bleek dat de meervallen voornamelijk invasieve exoten eten en zich alleen tijdens de warmere seizoenen rondom het complex ophielden waardoor het lijkt alsof trekvissen niets te vrezen hebben….

Woon een live-opname bij van Schubben & Slijm De Podcast, gepresenteerd door Maarten Bruns en gasten.

Leer stap voor stap een inheemse kikker tekenen, van basisvorm tot huidstructuur. Geen ervaring nodig, materialen aanwezig.

Leer de Nederlandse hagedissen uit elkaar houden: waar let je op, en waar en wanneer vind je ze?

Het patroon van schilden op de kop van een adder is uniek, het is een soort vingerafdruk. Foto’s van de kop worden nu met de hand vergeleken, een tijdrovende klus. Daarom is er een AI-model ontwikkeld dat individuele adders herkent aan hun kopschilden. In deze lezing zie je hoe dat werkt en wat het oplevert voor onderzoek en monitoring. Een kijkje in een nieuwe techniek waarmee vrijwilligers en onderzoekers veel werk kunnen besparen.

De Europese aal is over heel Europa de afgelopen 50 jaar met ongeveer 90% achteruitgegaan en geclassificeerd als ‘ernstig bedreigd’. Deze langlevende trekvis vormt een belangrijke schakel tussen mariene en zoetwaterecosystemen en speelt een belangrijke rol in het aquatische voedselweb. Voor integraal populatieherstel, zoals beoogd in het Aalbeheerplan, werkt RAVON met partners aan ‘Aalreservaten’ of ‘Palingparadijzen’. Met Waterschap Hollandse Delta zijn hiervoor kansen onderzocht op Goeree-Overflakkee. In deze lezing worden de resultaten en mogelijke vervolgstappen van deze studie uit de doeken gedaan.

De beekprik, een zeldzame vis die ooit bijna verdween uit Brabantse beken, maakt een comeback. Tussen 2014 en 2018 werden ruim 5.000 beekprikken uitgezet in de Reusel. Met succes: de dieren planten zich voort en hun aantal groeit. Inmiddels leven ze verspreid over bijna vijf kilometer beek. Toch is hun toekomst onzeker. Droogte, klimaatverandering en dalende grondwaterstanden bedreigen het herstel. Hoe zorgen we ervoor dat de beekprik blijvend terugkeert? In deze lezing vertelt RAVON-onderzoeker Frank Spikmans over tien jaar onderzoek, de resultaten en de maatregelen die nodig zijn om deze bijzondere soort te behouden.

Elk jaar belanden er tot één miljoen volwassen padden, kikkers en salamanders in straatputten en kolken, waar ze zonder hulp niet meer uitkomen. In dit themablok hoor je hoe vrijwilligers, scholen en gemeenten deze dieren redden en putten en stoepranden amfibievriendelijk maken.

Leer stap voor stap een inheemse kikker tekenen, van basisvorm tot huidstructuur. Geen ervaring nodig, materialen aanwezig.

In deze workshop leer je de Nederlandse zoetwatervissen uit elkaar houden: op welke kenmerken let je, en hoe weet je zeker welke soort je voor je hebt?

Op Schouwen-Duiveland leeft de levendbarende hagedis in een bijzonder en kwetsbaar leefgebied. Het afgelopen jaar zijn daar veel gegevens verzameld, en RAVON heeft er nu een eigen project lopen. In deze lezing hoor je wat het onderzoek tot nu toe laat zien en waarom deze populatie extra aandacht verdient.

Na een indrukwekkende reis van duizenden kilometers bereiken elk voorjaar miljoenen glasalen de Europese kust. In de laatste fase van deze lange reis staan ze helaas vaak voor grote uitdagingen op weg naar het zoete water. In deze lezing neemt Ben je mee in diverse onderzoeken naar het gedrag van deze bijzondere vissoort. Zo komt er bijvoorbeeld aan bod welke migratiestrategieën ze inzetten om obstakels te overwinnen om hun weg stroomopwaarts te vinden. Onderzoek laat zien dat niet elke glasaal dezelfde aanpak kiest. Want de ene glasaal is de andere niet!

Nieuwe technieken maken het mogelijk om het volledige erfelijk materiaal van dieren in kaart te brengen. Hendrik-Jan Megens en Jelger Herder laten zien wat dat soort onderzoek ons vertelt over vissen en reptielen in Nederland.

Met Groene Bondgenoten slaan natuurorganisaties de handen ineen om meer mensen zelf aan de slag te laten gaan voor de natuur. Frank Velthuizen vertelt wat Groene Bondgenoten is, wat je zelf kunt doen en hoe je kunt meedoen aan de campagne die eraan komt.

Tja, de stad, niet de eerste plek om aan herpetofauna te denken, toch? Na 40 jaar stadsnatuuronderzoek weet ik echter dat juist de stad veel nieuwe inzichten te bieden heeft. In 20 minuten neem ik jullie mee in verrassende inzichten uit veldonderzoek, verspreidingsdata en internationale wetenschap. Welke habitatwaarde hebben steden voor amfibieën en reptielen, en wat betekenen die soorten voor de stad?

Wat kun jij als vrijwilliger doen, qua veldwerk en beheeradviezen? Als je nieuwsgierig bent, en gedreven om het verschil te maken, dan gaat er met stadsnatuuronderzoek een wereld voor je open. Kom luisteren, en oordeel zelf!

Zes jaar knakaalmonitoring langs de Waal laat zien wat vrijwilligerskracht kan betekenen voor visbescherming. Door vaste trajectbezoeken, vondsten en nulwaarnemingen ontstaat een steeds scherper beeld van waar mechanisch beschadigde vissen aanspoelen en welke vragen om actie vragen. Daarmee groeit het onderwerp van losse melding naar gedeelde opgave voor vrijwilligers, onderzoekers, waterbeheerders, scheepvaart en beleid. Tijdens de RAVON-dag 2026 delen we wat deze aanpak heeft opgeleverd en kijken we vooruit: hoe zetten we monitoring om in gerichte maatregelen en betere bescherming voor vissen in onze grote rivieren?

Tegen het einde van de winter begint ieder jaar een van de opvallendste amfibieënmigraties van Nederland. Gewone padden (Bufo bufo) verlaten hun overwinteringsplaatsen en trekken naar het water om zich voort te planten. Maar wanneer begint deze voorjaarstrek precies?
Dat hebben we onderzocht door weerdata te koppelen aan data over de activiteit van amfibieën rond de campus van Nijmegen. Zo onderzochten we in hoeverre de voorjaarstrek te voorspellen is op basis van weersomstandigheden.

Welke kikkers, padden en salamanders kunnen in jouw tuin leven, en hoe help je ze op weg? Praktische tips voor beginners, van poel tot schuilplaats.

In de film Grensgebied van 60 minuten neemt filmmaker Rik van der Linden je mee op reis, van de Waal tot De Bruuk. Met bewoners, boeren, ecologen en andere kenners gaat hij op zoek naar de grenzen in het landschap. Fysieke grenzen zoals de stuwwal, de rivier en de dijk. Grenzen in de vorm van hekken en hagen, kribben en nevengeulen. Maar ook grenzen in het landschap die het resultaat zijn van de grenzen in ons hoofd, tussen natuur en landbouw, tussen cultuur en wildernis.

Na de laatste ijstijd moesten plant- en diersoorten hun leefgebieden in Europa opnieuw veroveren. Dat geldt ook voor reptielen en amfibieën. Tijdens de laatste ijstijd waren onze streken een soort poolwoestijn waar de meeste soorten niet konden leven. Op basis van zoöarcheologische vondsten van reptielen en amfibieën probeer ik de herkolonisatie te reconstrueren. De resultaten laten enkele interessante bevindingen zien, met name over soorten die nu niet meer in (heel) Nederland voorkomen.

Artis heeft een nieuw aquarium met Nederlandse zoet- en zoutwatersoorten. Anne van Dijk en Alex Huiberse vertellen hoe het aquarium is opgezet, welke soorten je er kunt zien en hoe Artis zo bijdraagt aan de bescherming van onze inheemse vissen en andere waterdieren.

Een korte documentaire (ongeveer 20 minuten) over het herstel van de riviernatuur in de uiterwaarden van de Maas: de geschiedenis van het gebied, de uitdagingen en de toekomst van de natuur. De film is gemaakt door leden van filmclub OASE uit Oss, met onder anderen Lianne Schröder van Natuurmonumenten. Op het NOVA-filmgala won de film de Supernova voor de beste non-fictiefilm.