Ophidiomycose, ook wel Snake Fungal Disease genoemd, is een ziekte bij slangen die veroorzaakt wordt door de gistachtige schimmel Ophidiomyces ophidiicola (Oo). Verschillende Noord-Amerikaanse slangensoorten nemen af door toedoen van deze ziekte. Ophidiomycose is niet gevaarlijk voor mensen, maar kan door de grote impact op slangen wel een bedreiging vormen voor de biodiversiteit in het algemeen. Slangen spelen namelijk een belangrijke rol in voedselwebben en ecosystemen, dus hun achteruitgang kan ook andere soorten raken. In Nederland is Oo door RAVON ontdekt bij ringslangen in Noord-Holland.
De precieze oorsprong van ophidiomycose is nog niet volledig opgehelderd. De verantwoordelijke schimmel, Oo, bestaat uit meerdere varianten. Variant 1 wordt vooral gevonden bij wilde slangen in Europa. Variant 2 komt veel voor in Noord-Amerika, maar is ook in Europa aangetoond, en variant 3 is vooral bekend van gehouden slangen (terrariumdieren) en enkele wilde populaties in Oost-Azië. Genetisch onderzoek wijst erop dat introducties via verplaatsing van slangen, bijvoorbeeld via de dierenhandel, waarschijnlijk een rol spelen in de verspreiding van nieuwe varianten.
In Nederland is Oo in 2019 aangetroffen op vervellingshuiden van ringslangen uit het Naardermeer in Noord-Holland. Vervolgonderzoek door RAVON heeft aangetoond dat Oo inderdaad in deze populatie aanwezig is.
In Nederland, in het Naardermeer, raakt jaarlijks een deel van de aanwezige ringslangen geïnfecteerd met Oo. Het aantal dieren met klinische symptomen is aanzienlijk. Er vinden zowel infecties met variant 1 als 2 plaats. Om infecties met Oo aan te tonen worden huidswabs verzameld, maar het detecteren van de schimmel op de swabs in het laboratorium is niet altijd succesvol. Het is aannemelijk dat het aandeel geïnfecteerde slangen hoger ligt dan we voorlopig is aangetoond. Toekomstig onderzoek moet uitwijzen wat de impact van Oo is op Nederlandse slangenpopulaties. Omdat de ziekteverwekker moeilijk te detecteren is, kan Oo inmiddels in meer populaties van Nederlandse slangen aanwezig zijn.
Ophidiomycose is in Nederland en veel delen van Europa pas recent ontdekt. Er bestaat (nog) geen meldplicht voor de ziekte en/of de ziekteverwekker Oo onder de World Organisation for Animal Health (WOAH). Oo is ook niet opgenomen in de Europese Diergezondheidsverordening. In Nederland bestaat daarom geen specifieke wettelijke meld- of onderzoeksplicht. Wel is het voor soortenbescherming en natuurbeheer belangrijk om informatie over verdachte gevallen te verzamelen, zodat verspreiding en impact van de ziekte beter in beeld kunnen worden gebracht. RAVON voert onderzoek uit om de impact en het risico van Oo op inheemse slangensoorten te bepalen. Ook wordt onderzoek uitgevoerd naar de aanwezigheid van de ziekteverwekker bij slangen van terrariumhouders. De kennis die voortvloeit uit het onderzoek is nodig om effectieve maatregelen voor beleid en beheer te ontwikkelen.
Voor amfibieën en reptielen is een herkenningskaart beschikbaar met voorbeelden van opvallende ziektebeelden, waaronder ophidiomycose. Heeft u een zieke of dode slang (of ander amfibie of reptiel) gevonden? Meld uw waarneming via het meldformulier. Zo kunnen we sneller signaleren waar problemen optreden, welke soorten betrokken zijn en of nader onderzoek nodig is. Ziekteverwekkers kunnen ongemerkt worden verspreid via laarzen, schepnetten, emmers, fuiken, voertuigen, machines en ander materiaal. Er zijn desinfectie-protocollen beschikbaar voor veldwerk en groot materieel.
Meldformulier
