Straatkolken en trottoirkolken lijken onschuldige onderdelen van de straat, maar voor amfibieën kunnen ze een val vormen. Padden, kikkers en salamanders die langs een trottoirrand lopen, worden vaak vanzelf naar een kolk geleid. Eenmaal beneden komen ze er meestal niet meer uit.
Vooral in woonwijken, parken, dorpsranden en wegen langs voortplantingswateren kan dit veel slachtoffers veroorzaken. Het probleem speelt niet alleen tijdens de voorjaarstrek. Ook later in het jaar kunnen jonge en volwassen amfibieën in kolken terechtkomen wanneer ze zich verplaatsen tussen water, landhabitat en overwinteringsplekken.
Amfibieën verplaatsen zich vaak laag bij de grond en volgen randen in het landschap. Een trottoirband werkt dan als een geleider. Dieren lopen langs de rand en komen vanzelf bij de opening van een kolk uit.
Daarna is de kolk een fuik. De wanden zijn steil, er is weinig grip en de dieren kunnen niet zelfstandig ontsnappen. Ze sterven door uitputting, uitdroging, verdrinking of doordat ze via het rioolstelsel worden afgevoerd.
Op plekken waar veel amfibieën trekken, kan één rij kolken al een duidelijk knelpunt vormen.
Veel aandacht gaat uit naar de voorjaarstrek, wanneer volwassen amfibieën naar hun voortplantingswater trekken. Maar straatkolken vormen ook buiten die periode een risico.
Na de voortplanting trekken volwassen dieren terug naar hun landhabitat. Later in het seizoen verlaten jonge dieren het water. Juist deze jonge dieren zijn klein, kwetsbaar en vaak met grote aantallen tegelijk aanwezig. Ook in de nazomer en herfst kunnen amfibieën zich verplaatsen richting overwinteringsplekken.
Daarom is het belangrijk om niet alleen naar tijdelijke piekmomenten te kijken, maar naar het gebruik van het gebied gedurende het hele seizoen.
Niet elke straatkolk is automatisch een probleem. De grootste risico’s ontstaan op plekken waar kolken liggen tussen voortplantingswater en geschikt landhabitat, of langs routes die amfibieën veel gebruiken.
Voorbeelden zijn:
Een goede beoordeling begint dus met de vraag waar de dieren vandaan komen, waar ze naartoe gaan en welke kolken precies op de route liggen.
Er zijn grofweg twee manieren om het probleem te verminderen. De beste oplossing is voorkomen dat amfibieën in de kolk terechtkomen. Dat kan door de route aan te passen, dieren om te leiden of de kolkopening minder toegankelijk te maken.
Waar dat niet kan, zijn uitklimvoorzieningen nodig. Die geven dieren de kans om uit de kolk te klimmen voordat ze sterven of in het riool terechtkomen. Een goede uitklimvoorziening moet stevig zijn, lang meegaan, de waterafvoer niet hinderen en onderhoud aan de kolk niet onnodig ingewikkeld maken.
Niet elke oplossing werkt in elke kolk. De vorm van de kolk, de ligging, de aansluiting op de trottoirband en de hoeveelheid waterafvoer bepalen welke maatregel geschikt is.
Een straatkolk heeft een duidelijke functie: water afvoeren. Maatregelen voor amfibieën mogen die functie niet blokkeren. Ook mogen ze geen extra risico geven bij hevige regen, verstopping of onderhoud.
Daarom is samenwerking met wegbeheerders, rioolbeheerders en gemeenten belangrijk. De ecologische maatregel moet passen binnen het technische beheer van de openbare ruimte. Alleen dan blijft de oplossing op lange termijn bruikbaar.
Ook na plaatsing blijft controle nodig. Uitklimvoorzieningen kunnen losraken, verstopt raken of door onderhoud worden verwijderd. Vegetatie, blad, slib en afval kunnen de werking beïnvloeden.
Daarom hoort monitoring bij de aanpak. Worden er nog dieren in kolken gevonden? Werkt de voorziening goed? Is aanpassing nodig? Zo kan een maatregel worden verbeterd voordat opnieuw veel dieren verloren gaan.
RAVON adviseert gemeenten, wegbeheerders, terreinbeheerders en vrijwilligersgroepen bij het opsporen en oplossen van knelpunten met straatkolken. We brengen risicolocaties in beeld, beoordelen welke maatregelen passend zijn en adviseren over plaatsing, beheer en monitoring.
Zo kunnen relatief kleine aanpassingen in de openbare ruimte veel verschil maken voor padden, kikkers en salamanders.
Met de campagne Pad uit de put vraagt RAVON aandacht voor amfibieën die vast komen te zitten in straatkolken, trottoirkolken en andere stedelijke valkuilen. De campagne richt zich op gemeenten, scholen, bedrijven, inwoners en vrijwilligers.
Iedereen kan bijdragen. Gemeenten kunnen probleemlocaties aanpakken, scholen kunnen educatieve projecten starten, bedrijven kunnen hun terrein groener en veiliger maken en inwoners kunnen hun tuin, kelderkoekoek of zwembad amfibievriendelijker inrichten.
Voor technische informatie, handleidingen, productinformatie, rapportages en montage-instructies verwijzen we naar Paduitdeput.nl.
