Beschrijving

De knoflookpad (Pelobates fuscus) is een plompe pad met opvallend uitpuilende ogen met verticale pupillen. Het lichaam is variabel van kleur (van licht gelig tot bruin) op de rug met een patroon van donkere vlekken. Op de flanken bevinden zich vaak rode of oranje vlekjes. De knoflookpad heeft een opvallend grote graafknobbel op zijn achterpoot. Bij verstoring kan de knoflookpad een secreet afscheiden dat licht naar knoflook ruikt. Knoflookpadden kunnen tot 8 cm groot worden.

Verspreiding en leefwijze

De knoflookpad is gebonden aan de stroomdalen van beken en rivieren in het oosten en zuidoosten van Nederland. Het is een bedreigde soort, die maar op een paar plekken voorkomt. Daar gaat hij ook nog eens sterk achteruit. Zijn leefgebied bestaat uit rivierduinen en kleinschalig agrarisch landschap met bos in de nabijheid.

Een absolute voorwaarde voor deze (grotendeels ondergronds levende) soort is de aanwezigheid van open zandplekken omringd door vegetatie. Het zand moet een zodanige structuur hebben, dat het goed vergraafbaar is. Ook extensief bewerkte akkers (bijv. asperge en aardappelen) voldoen hieraan. Het voortplantingsbiotoop bestaat vaak uit vrij grote en diepe poelen met een weelderige onderwater- en oevervegetatie en  een voedselrijk karakter. Knoflookpadden zijn ’s nachts actief. Overdag graven ze zich in.

Bescherming

De knoflookpad is op dit moment één van de meest bedreigde amfibieën in Nederland. De soort gaat sterk achteruit en is daarom als "bedreigd" opgenomen in de Rode lijst (Staatscourant, 2009 cf. van Delft et al., 2007). De knoflookpad staat in tabel 3 van de Flora- en faunawet en behoort daarmee tot de strikt beschermde soorten. De soort heeft een vermelding in bijlage 4 van de Europese Habitatrichtlijn en in bijlage 3 van de Conventie van Bern. Ook is hij beschermd volgens de Flora en Faunawet (tabel 3).

In 2001 is er door het ministerie van LNV een beschermingsplan voor de knoflookpad in Nederland gepresenteerd

Methode van monitoren

De knoflookpad is  het meest moeilijk te inventariseren amfibie in Nederland. Dit komt door zijn verborgen leefwijze in alle stadia van zijn levenscyclus. De voortplantingsactiviteit vindt plaats in april, maar kan afhankelijk van de weersomstandigheden uitlopen tot half juni. De individuele dieren verblijven enkele weken in het water, waarbij zij zich ook nog eens het liefst in het diepe gedeelte ophouden. De mannetjes roepen van onder de waterspiegel een zacht kloppend geluid, dat niet ver draagt. 

Omdat de populaties en koren in Nederland vaak ook nog klein zijn, zijn de dieren moeilijk te horen en te vinden. Dit heeft tot gevolg dat je bij een water, waarvan je vermoedt dat er knoflookpadden in aanwezig zijn, veel geduld moet opbrengen om roepende dieren te horen. De dieren roepen na de schemering en met name rond middernacht, maar ook omstreeks twaalf uur overdag is er sprake van een kleine piek in roepactiviteit.

De dikke eisnoeren, die van april tot in juni afgezet kunnen worden, zijn heel herkenbaar maar vaak moeilijk te vinden tussen de weelderige onderwatervegetatie. Net als de ouderdieren houden ook de larven zich overdag het liefst op in de diepere waterlagen. In de avond zijn ze met een zaklamp goed te vinden aan het wateroppervlak. Vanaf juli kun je ook 's avonds pas gemetamorfoseerde knoflookpadjes  vinden, die in de buurt van de poel actief zijn op open zandplekjes.
 

• avondtellingen van kooractiviteit bij het voortplantingswater (april)
• zoeken van eisnoeren (half april t/m half mei)
• tellen van larven (juni)
• zoeken van pas gemetamorfoseerde dieren (juli t/m augustus)