Nieuwe Rode Lijsten
De trouwe lezers van de Staatscourant onder u hebben het al gezien, de Rode Lijsten van de Nederlandse amfibieën en reptielen, opgesteld door RAVON, zijn onveranderd overgenomen door het Ministerie van LNV. De publicatie in de Staatscourant vond op 28 augustus 2009 plaats. Het Basisrapport (Van Delft et al., 2007) is samen met het nieuwe boek ‘De amfibieën en reptielen van Nederland’ in november gepresenteerd.
Een nieuwe lijst
Na overname van het Basisrapport door het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit in de Staatscourant, werden formeel de Rode Lijsten van 1996 (Hom et al., 1996) vervangen. Voor het eerst worden in het rapport ook Rode Lijsten gepresenteerd volgens de internationaal gebruikte criteria van de IUCN, zodat de situatie in Nederland kan worden vergeleken met die in andere landen. Deze IUCN-criteria richten zich sterk op de mate van recente achteruitgang en de uitkomsten wijken daardoor sterk af van de uitkomsten op basis van de Nederlandse criteria. Voor RAVONners zijn de uitkomsten van de IUCN-criteria minder relevant en er wordt hier daarom niet verder op ingegaan.
Amfibieën
Van de 16 soorten die zich in ons land regelmatig voortplanten, is bepaald of ze volgens de Nederlandse criteria op de Rode Lijst moeten worden opgenomen. De Rode Lijst 2007 bestaat uit de volgende categorieën (er zijn geen soorten die behoren tot de categorie Verdwenen uit Nederland):
• 1 “Ernstig bedreigd” (geelbuikvuurpad)
• 3 “Bedreigd” (vuursalamander, knoflookpad, boomkikker)
• 3 “Kwetsbaar” (kamsalamander, vinpootsalamander, vroedmeesterpad)
• 1 “Gevoelig” (rugstreeppad)
De Rode Lijst omvat 8 amfibieën (50% van de beschouwde soorten). De overige 8 soorten zijn “Thans niet bedreigd”. Voor een zuivere vergelijking met de vorige versie, is de huidige methode toegepast, met deels betere gegevens, op de situatie van 1996. De zo ontstane gereconstrueerde Rode Lijst 1996 bestaat uit 7 soorten: 4 bedreigde en 3 kwetsbare soorten. De lijst is in ruim tien jaar dus iets langer geworden.
De belangrijkste oorzaken van de bedreiging van de helft van de Nederlandse amfibieën, zijn:
• Verdroging: alle soorten hebben hier in meer of mindere mate mee te maken.
• Afname en versnippering van leefgebied: vrijwel alle soorten zijn weinig mobiel en ondervinden al snel hinder van versnippering.
• Vermesting en verzuring
• Verruiging en verbossing van leefgebied: met name de warmteminnende geelbuikvuurpad en vroedmeesterpad ondervinden hier ernstige problemen door. Ook de knoflookpad wordt sterk getroffen wanneer het vergraafbaar zand in zijn leefgebied dichtgroeit.
Reptielen
Van de 7 soorten die zich in ons land regelmatig voortplanten, is bepaald of ze volgens de Nederlandse criteria op de Rode Lijst moeten worden opgenomen. De Rode Lijst 2007 bestaat uit de volgende categorieën bedreigde soorten (er zijn geen soorten die behoren tot de categorie “Verdwenen uit Nederland”):
• 1 “Ernstig bedreigd” (muurhagedis)
• 1 “Bedreigd” (gladde slang)
• 3 “Kwetsbaar” (zandhagedis, ringslang, adder)
• 1 “Gevoelig” (levendbarende hagedis)
De Rode Lijst omvat 6 reptielen (86% van de beschouwde soorten). Slechts één soort is “Thans niet bedreigd”, namelijk de hazelworm. De gereconstrueerde Rode Lijst 1996 bestaat uit 5 soorten: 1 “ernstig bedreigde”, 1 “bedreigde” en 3 “kwetsbare” soorten. De lijst is in ruim tien jaar dus iets langer geworden.
De belangrijkste oorzaken van de bedreiging van de Nederlandse reptielen, zijn:
• Afname en versnippering van leefgebied: vrijwel alle soorten zijn weinig mobiel en ondervinden al snel hinder van versnippering. De zeer belangrijke reptielenhabitats heide en hoogveen zijn sinds 1900 met meer dan 90% afgenomen.
• Verruiging en verbossing van leefgebied: dit, in combinatie met achterstallig beheer, zorgt voor een verdere afname van de oppervlakte en de mate van verbondenheid van habitat. Nog tussen 1983 en 2000 veranderde 8.000 hectare heide in bos!
• Ongunstig beheer: met name de intensief en grootschalig geïntroduceerde beheermethoden plaggen en begrazen hebben vooral in de jaren 80 en begin jaren 90 in veel terreinen voor een kaalslag gezorgd. Dit komt nog steeds voor, maar in de meeste terreinen wordt inmiddels kleinschaliger en meer gefaseerd te werk gegaan.
Dankwoord
Het basisrapport voor deze Rode Lijsten zou nooit mogelijk geweest zijn zonder de vrijwilligers van RAVON. Ook de coördinatoren van het Netwerk Ecologische Monitoring (Edo Goverse, Ingo Janssen en Annie Zuiderwijk) leverden belangrijke basale informatie voor het samenstellen van de Rode Lijsten. Edo Goverse (Werkgroep Monitoring) enquêteerde een aantal monitorders van trajecten waar een neergaande trend bij de rugstreeppad is vastgesteld. Onze collega Marjan Verdijk willen we bedanken voor haar databewerkingen en Victor Mensing (SOVON) voor het delen van zijn ervaring. Tijdens het gehele proces zijn we ook bijgestaan door een deskundige en betrokken begeleidingscommissie: Dick Bal (Directie Kennis, Ministerie van LNV); Annemiek Adams (Directie Kennis, Ministerie van LNV); Hans de Iongh (IUCN, SSC (Species Survival Commission); Gerard Smit (RAVON werkgroep Monitoring / Bureau Waardenburg bv); Arco van Strien (CBS) en Ton Stumpel (Alterra). We willen jullie allemaal hartelijk bedanken!
Literatuur
Delft, J.J.C.W. van, R.C.M. Creemers & A. Spitzen-van der Sluijs, 2007. Basisrapport Rode Lijsten Amfibieën en Reptielen volgens Nederlandse en IUCN-criteria. – Stichting RAVON, Nijmegen, in opdracht van Directie Kennis, Ministerie van LNV.
Hom, C.C., P.H.C. Lina, G. van Ommering, R.C.M. Creemers & H.J.R. Lenders, 1996. Bedreigde en kwetsbare reptielen en amfibieën in Nederland. Toelichting op de Rode Lijst. – Rapport ikc Natuurbeheer 25.
Jeroen van Delft, Raymond Creemers & Annemarieke Spitzen-van der Sluijs
RAVON
j.v.delft@RAVON.nl
klik hier voor een pdf versie van het rapport