Inleiding

Minimaliseren

In 2013 werd duidelijk waardoor de populatie Nederlandse vuursalamanders ineen was gestort: Batrachochytrium salamandrivorans (Bsal), een voor de wetenschap nieuw ontdekte chytride schimmel was de dader (Martel et al. 2013). Omdat deze schimmel houdt van vochtige milieus en een relatief lage optimale groeitemperatuur heeft (10 – 15grd), was de verwachting dat er snel meer populaties salamanders het slachtoffer zouden worden. Het zijn enkel salamanders die gevoelig zijn voor deze schimmel, en eenmaal besmet sterven de dieren razendsnel doordat de huid letterlijk wordt weggevreten (Martel et al. 2014).


NIEUWS

  • Oktober 2016, Frankrijk: gevreesd wordt dat Bsal ook spoedig ook in Frankrijk aanwezig zal zijn aangezien de ziekte onlangs in België nabij de Franse grens is aangetoond. De Franse autoriteiten zijn een citizen science project gestart om verdachte sterftes en zieke salamanders zo snel mogelijk te laten testen op Bsal. Heeft u een zieke of dode salamander in Frankrijk gevonden? Neem dan zo snel mogelijk contact op met José Godin en bezoek deze website voor meer informatie. 
  • April 2016, België: is helaas weer een nieuwe besmetting gevonden van Bsal. In Wallonië tegen de Franse grens, ruim 70 km verwijderd van de voorgaande reeds bekende uitbraken. 
  • Maart 2016: RAVON heeft met verschillende Europese organisaties de actuele verspreiding van de schimmel in kaart gebracht. Hierover is een wetenschappelijke publicatie verschenen in het tijdschrift 'Emerging Infectious Diseases'.
  • Februari 2016: is een gezamenlijke brief aan de Europese Commissie aangeboden waarin natuurorganisaties en wetenschappers aandringen om onmiddellijk middelen vrij te maken voor monitoring, noodplannen en onderzoek. Daarnaast moet de handel in besmette salamanders stopgezet worden.
  • Januari 2016: Deadly amphibian fungus in Europe could emerge in United States: U.S. Geological Survey (USGS) identifies research needs & management actions in a new report released on January 21st 2016.
  • December 2015: publiceerde de Standing Committee van de Bern Convention een aanbeveling ten aanzien van Bsal: Recommendation No. 176 (2015) on the prevention and control of the Batrachochytrium salamandrivorans chytrid fungus [document T-PVS (2015) 9]


B. salamandrivorans

Minimaliseren

In een groots onderzoek (Martel et al. 2014) is de impact van de schimmel op tientallen soorten amfibieën, afkomstig van vier continenten, bestudeerd. De onderzoeksresultaten geven aan dat Bsal erg gevaarlijk is voor salamanders, maar niet voor andere amfibieën zoals kikkers en padden.

Batrachochytrium salamandrivorans (salamander devouring) doodt:

  • salamanders gaan vlot dood (12-18 d)
  • na korte periode van ataxie, anorexia en apathie

Het is de 2e chytride die amfibieën parasiteert en doodt. Fylogenetisch onderzoek laat zien dat Bsal een voorheen onbekende lijn vormt die een groep vormt met Bd. De genetische afstand tussen beide chytride-schimmels is dermate groot dat Bsal gezien kan worden als een aparte soort binnen de orde Rhizophydiales

Bsal bezet een andere niche dan Bd. De optimale groeitemperatuur van Bsal ligt lager (10 - 15 ˚C) dan die van Bd (17-25 ˚C), waardoor Bsal een potentieel veel grotere bedreiging vormt voor onze inheemse salamanders dan Bd.

De schimmel Bsal is momenteel in opmars in Nederland, België en Duitsland en zal zeer waarschijnlijk binnenkort andere landen bereiken. Verschillende inheemse salamandersoorten, zoals de kamsalamander en de Alpenwatersalamander, zijn net als de vuursalamander gevoelig voor de schimmel en sterven binnen korte tijd nadat ze ermee in aanraking zijn gekomen.

Actuele verspreiding Bsal:

De ziekte is erg besmettelijk en kan gemakkelijk worden overgedragen tussen verschillende soorten salamanders. Dit kan door direct contact van de dieren (huid-op-huid contact), maar het kan ook wanneer de dieren contact maken met de zoösporen op een tissue (in gevangenschap).

Eind 2015 is een helder overzichtsartikel verschenen over de chytride schimmels B. salamandrivorans en B. dendrobatidis. Begin 2016 is een artikel verschenen over de actuele verspreiding van de schimmel in Europa. In april 2016 is een nieuwe uitbraak gevonden, nabij Dinant vlakbij de Franse grens.

Oorsprong

Minimaliseren

De schimmel is recent meegelift met Aziatische salamanders die via de dierenhandel in Europa terecht gekomen zijn. Aziatische salamanders worden over de hele wereld in grote aantallen verhandeld. Zo werden bijvoorbeeld in de jaren 2001–2009 meer dan 2,3 miljoen Chinese vuurbuiksalamanders geïmporteerd in Amerika. De Aziatische salamanders zelf ondervinden veel minder hinder van de infectie en kunnen overleven met de schimmel op hun huid. Het onderzoek toont aan dat de infectie al tenminste sinds 1861 circuleert in Azië (Martel et al., 2014).

Bsal in het kort

Minimaliseren
  1. Bsal beperkt zich tot salamanders (Urodela), maar is voor deze groep zeer pathogeen 
  2. Bsal veroorzaakt oppervlakkige erosies en diepe verzwering over de gehele huid 
  3. Bsal komt uit Azië
  4. Daar leefde het in co-existentie met een groep salamanders voor miljoenen jaren (67 miljoen jaar geleden van Bd afgescheiden) 
  5. Recent is het naar Europa gebracht
  6. Een eeuwenoud evenwicht tussen pathogeen en gastheer is verstoord door humaan transport, en hierdoor wordt een hele groep op enorm grote schaal bedreigd.
  7. Bsal vreet letterlijk de huid van salamanders weg
  8. Dieren sterven snel na blootstelling aan de schimmel
  9. De optimale groeitemperatuur van Bsal ligt tussen de 10 - 15 ˚C
  10. Bsal veroorzaakt sterfte bij vrijlevende vuursalamanders, kleine watersalamanders en Alpenwatersalamanders in Nederland, Duitsland en België 
  11. Bsal is ook aangetroffen bij gehouden salamanders in Duitsland en Engeland

Waar is de schimmel nu gevonden?

Minimaliseren

Van de schimmel Bsal is ondertussen bekend dat deze ook in België en Duitsland voorkomt.

  • In Nederland – de eerste locatie waar de schimmel is gevonden – in het Bunderbos, Vijlenerbos en Putberg (vuursalamanders en Alpenwatersalamanders). Al in 2008 werden dode dieren gevonden, maar pas in 2013 werd de oorzaak van de sterfte bekend.
  • In België in Eupen (vuursalamanders, kerst 2013), Robertville (vuursalamanders, april 2014) en Luik (Alpenwatersalamanders, april 2015) en nabij de Franse grens in Dinant (vuursalamander, april 2016)
  • Op vijf locaties in Duitsland (2015, 2016)
Locatie 1e jaar constatering Sterfte van  Nieuwsberichten 
NEDERLAND      
 Putberg  2014 Alpenwatersalamander  http://www.natuurbericht.nl/?id=12907&q=vuursalamander
 Bunderbos 2012 Vuursalamander  http://www.sosvuursalamander.nl
 Vijlenerbos 2015 Alpenwatersalamander  Spitzen - van der Sluijs et al 2016
 Gelderland 2015 Alpenwatersalamander Spitzen - van der Sluijs et al 2016
 Midden-Limburg 2014 Kleine watersalamander Spitzen - van der Sluijs et al 2016
 Zuid-Limburg 2015 Kleine watersalamander  Spitzen - van der Sluijs et al 2016
       
BELGIE      
 Eupen 2013 Vuursalamander 
http://www.natuurbericht.nl/?id=12081
 Robertville 2014 Vuursalamander  http://www.natuurbericht.nl/?id=12469
 Luik 2015 Alpenwatersalamander  http://deredactie.be/cm/vrtnieuws/wetenschap/1.2357495
 Duffel 2015 Alpenwatersalamander http://deredactie.be/cm/vrtnieuws/wetenschap/1.2357495
 Dinant 2016 Vuursalamander Natuurbericht.be
       
 DUITSLAND      
 Weisse Wehe 2015 Vuursalamander 
Spitzen - van der Sluijs et al 2016
 Solchbachtal 2015
Vuursalamander 
Spitzen - van der Sluijs et al 2016
 Belgenbachtal 2015
Vuursalamander 
Spitzen - van der Sluijs et al 2016
 Brockenberg 2016 Kleine watersalamander Biostation Düren & Universität Trier
 Fischbach 2016 Vuursalamander Biostation Düren & Universität Trier

Bovenstaande gevallen betreffen wilde salamanders, maar bij een handelaar in Engeland is de schimmel aangetroffen en ook in een collectie vuursalamanders in Duitsland (Cunningham, 2015; Sabino-Pinto et al. 2015).

Hoe gaat het met de Nederlandse salamanders?

Minimaliseren

In opdracht van het Ministerie van Economische Zaken, de Provincie Limburg en Staatsbosbeheer heeft RAVON de populatie vuursalamanders gemonitord en ook onderzocht of de schimmel zich in de nabije omgeving bevindt. Het Ministerie van EZ garandeert nu ook de mogelijkheid voor meerjarig onderzoek.

De populatie vuursalamanders staat er niet goed voor. De laatste trendberekening van het CBS laat een achteruitgang zien over de periode van 1997 – 2014 van 99,9%. In 2013 (periode 1997 – 2012) was deze achteruitgang 96%. De achteruitgang is dus niet gestagneerd.

Toch blijven we hoop houden, want ook dit jaar zijn er gezond ogende volwassen vuursalamanders gevonden, en larven. Zelfs in het Vijlenerbos zijn larven gevonden, een gebied waar het laatste volwassen dier in 2013 is gezien.

Moet de handel niet gewoon verboden worden?

Minimaliseren

We zien het – met de kennis van nu- niet als oplossing om de gehele handel in salamanders te verbieden. Wel wordt vanuit de hobbyisten organisaties en vanuit de wetenschap een pleidooi gehouden voor het verbieden van Aziatische wildvang salamanders die ook goed in gevangenschap te kweken zijn, evenals het afgeven van ‘gezondheidscertificaten’ bij dieren waarbij wordt aangegeven dat de dieren gegarandeerd vrij zijn van Bsal. Tevens is het voor de hobbyist nog eens goed te kijken naar de hygiëne maatregelen in de eigen collectie: zoals de implementatie van een quarantaine periode bij nieuw verkregen dieren en het goed verwerken van water en terrarium materialen. Het hobbymatig en professioneel houden van salamanders levert kennis op over de ecologie en biologie van de soort, wat weer ten goede komt aan de bescherming van de dieren in het wild.

Meer weten, neem dan contact op met de Salamandervereniging.


BUITENLAND

Ik heb zelf salamanders thuis, hoe weet ik of ze schoon zijn?

Minimaliseren

Heb je zelf salamanders in je collectie, dan wil je niet dat ze besmet raken met Bsal., of dat ze andere salamanders besmetten. Wees daarom extra voorzichtig als je nieuwe dieren aan je collectie toevoegt, of als je dieren aan anderen weggeeft of verkoopt. Hou nieuwe dieren gedurende een ruime tijd in elk geval in quarantaine en wees voorzichtig met je afvalwater.

Koop nooit salamanders voor in je tuinvijver.

Je kan de dieren laten testen op Bsal (en ook op Bd en ranavirussen). Hiervoor kan je het beste contact opnemen met de Universiteit Gent.

Voor mensen woonachtig in Nederland die salamanders willen laten testen op de schimmel Bsal kunnen hiervoor contact opnemen met Annemarieke Spitzen (a.spitzenATravon.nl). RAVON biedt een aantal gratis tests aan. Uiteraard anoniem.

Dieren behandelen

Minimaliseren

Dieren in gevangenschap kunnen worden behandeld als ze zijn geïnfecteerd met Bsal. Hierover zijn twee artikelen verschenen in 2015 (Blooi et al., 2015a; 2015b).

Samengevat uit deze artikelen:

  • het behandelen van salamanders door de temperatuur te verhogen is een veilige, effectieve en goedkope manier om de dieren te behandelen
  • De dieren moeten dan gedurende 10 dagen bij 25˚C worden gehouden
  • Niet alle salamanders kunnen zo lang bij 25˚C overleven
  • Voor die dieren is de behandeling ook mogelijk bij 20˚C. De dieren dienen dan twee keer per dag met een combinatie van antischimmelmiddelen worden behandeld.

Wat kunnen we nog verwachten?

Minimaliseren

Het is de verwachting dat er meer uitbraken gaan volgen, ook bij andere soorten salamanders dan de vuursalamander. Ondanks de bemoedigende informatie dat er op alle uitbraakplekken nog steeds gezond ogende, levende salamanders worden waargenomen, vrezen we voor het duurzaam voortbestaan van salamanders in deze regio, en op termijn ook elders in Europa.

Gelukkig wordt er op dit moment veel onderzoek in verschillende laboratoria uitgevoerd, en wordt er intensief gemonitord in de populaties waar de schimmel is ontdekt. Hopelijk kan er op tijd genoeg kennis worden gegenereerd om maatregelen te nemen om de verspreiding van de schimmel te stoppen en de effecten te mitigeren.

Sterfte als gevolg van een besmetting met Bsal kan in eerste instantie redelijk verborgen zijn. Enkele dode salamanders vallen niet zo op, of lijken in eerste instantie ook niet zo erg verontrustend. Dit kan alleen wel een teken zijn van een Bsal besmetting, dus ook bij lage aantallen dode salamanders is het goed om contact op te nemen.

Amerikaanse collega's hebben ook een website over de schimmel gemaakt, interessant om de ontwikkelingen daar te kunnen volgen. En zo is er meer informatie te vinden op het web, zoals bijvoorbeeld op de webpagina van AmphibiaWeb.

Veld hygiëne

Minimaliseren

Belangrijk is dat we zelf wanneer we het veld in gaan ons bewust zijn dat we onzichtbare virussen en schimmels over grote afstanden kunnen verspreiden, en zo kunnen bijdragen aan de opmars van Bsal. Wees dus alert op het schoonmaken van je materialen (schepnetten, laarzen e.d.) en attendeer ook anderen hierop. Op de website van RAVON staat een zgn. ‘hygieneprotocol’.

Ook voor terreinbeheerders is het nodig om aan dit aspect te denken. Groot materieel dat wordt ingezet bij het schonen van poelen, kapwerkzaamheden of het maaien kan ongemerkt ziekteverwekkers naar andere (natuur)gebieden verplaatsen. Ook dit materiaal zou moeten worden gedesinfecteerd voor het naar een ander gebied gaat.

Wat moet ik doen als ik een dode salamander zie?

Minimaliseren

De initiële sterfte bij het begin van een uitbraak kan verborgen zijn, en daarom roepen we iedereen op die dode salamanders ziet (geen verkeersslachtoffers) dit te melden. RAVON is gemachtigd om deze dieren onder zich te hebben voor ziektekundig onderzoek, dus we vragen u dan ook om het dier te bewaren. Een dode salamander betekent natuurlijk niet direct dat Bsal ook de veroorzaker is, het dier kan ook een natuurlijke dood zijn gestorven, of door ranavirus of amphibiocystidium zijn getroffen.

Contact opnemen met RAVON kan via: ziektes@ravon.nl en via 024 - 7410600

Je ziet verdachte sterfte of zieke dieren:

  • neem foto’s en maak notities (aantal dieren, soort, locatie, datum, tijd e.d.)
  • neem contact op met RAVON (o.a. ontheffing transport dode dieren)
  • neem de dieren mee (in bakjes/zakjes)
  • vries de dieren apart van elkaar in, met bij elk dier de details van de vondst
  • maak een afspraak met RAVON om de dieren op te laten halen
  • monitor de locatie
  • maak na elk veldbezoek de veldmaterialen goed schoon

België

Minimaliseren

Ook in België is de amfibieschimmel aangetroffen (kaartje).

Vlaanderen
Het Agentschap voor Natuur en Bos is samen met de universiteit van Gent een project opgestart om meer inzicht te krijgen in chytridiomycose en ranavirose bij amfibieën in Vlaanderen.

Voor meer informatie en over hoe je kunt participeren en dieren kunt aanleveren verwijzen we naar: http://www.natuurenbos.be/beleid-wetgeving/overlast-schade/wildedierenziekten/surveillances/chytridiomycose-en-ranavirose-bij

De webpagina van Natuurpunt is ook erg informatief. Hier wordt informatie gegeven aan mensen die lange wandelingen in de bossen maken en bezorgd zijn, maar ook staat er informatie op voor hobbyisten en is de pagina gericht op mensen die beroepsmatig met de schimmel te maken hebben. 


Contactpersoon bij ANB voor chytridiomycose is: Muriel Vervaeke: muriel.vervaeke@lne.vlaanderen.be
Contactpersoon bij Natuurpunt is: Dominique Verbelen (dominique.verbelen@natuurpunt.be, 0484 119 899) en Jeroen Speybroeck (jeroenspeybroeck@hotmail.com), Natuurpunt Studie (http://www.natuurpunt.be)

Wallonië
Voor Wallonië kan bij vondsten van verdachte dieren contact worden opgenomen met Thierry Kinet en Arnaud Laudelaut van http://www.natagora.be via salamandre@natagora.be

Gent
Centrale spin in het web zijn de laboratoria van Frank Pasmans en An Martel van de Universiteit Gent (Faculteit Diergeneeskunde, Vakgroep Pathologie, bacteriologie en pluimveeziekten): http://www.ugent.be/di/di05/nl

 


Duitsland

Minimaliseren

Duitsland is vlakbij en de kans is aanwezig dat de schimmel ook daar terecht komt. Vindt u sterfte, of ziet u anderszins verdachte dieren, neemt u dan contact op met:

Dr. Stefan Lötters
Trier University
Faculty of Geography/Geosciences
Biogeography Department
54286 Trier, Germany
E-mail: loetters@uni-trier.de

Dr. Sebastian Steinfartz
Technische Universität Braunschweig
Zoological Institute
Mendelssohnstr. 4
38106 Braunschweig, Germany
E-mail: s.steinfartz@tu-bs.de

Referenties

Minimaliseren

Parrott, J. C., Shepack, A., Burkart, D., LaBumbard, B., Scimè, P., Baruch, E., & A. Catenazzi, 2016. Survey of Pathogenic Chytrid Fungi (Batrachochytrium dendrobatidis and B. salamandrivorans) in Salamanders from Three Mountain Ranges in Europe and the Americas. EcoHealth, 1-7. [Link]

Blooi, M., et al. 2015a. Treatment of urodelans based on temperature dependent infection dynamics of Batrachochytrium salamandrivorans. Scientific Reports 5: 8037. [Link]

Blooi, M., et al. 2015b. "Successful treatment of Batrachochytrium salamandrivorans infections in salamanders requires synergy between voriconazole, polymyxin E and temperature." Scientific Reports 5. [Link]

Cunningham, A.A., K. Beckmann, M. Perkins, L. Fitzpatrick, R. Cromie, J. Redbond, M. F. O’Brien, P. Ghosh, J. Shelton & M.C. Fisher, 2015. Emerging disease in UK amphibians. Veterinary record. [Link]

Grant, E.H.C., Muths, E., Katz, R.A., Canessa, Stefano, Adam, M.J., Ballard, J.R., Berger, Lee, Briggs, C.J., Coleman, Jeremy, Gray, M.J., Harris, M.C., Harris, R.N., Hossack, Blake, Huyvaert, K.P., Kolby, J.E., Lips, K.R., Lovich, R.E., McCallum, H.I., Mendelson, J.R., III, Nanjappa, Priya, Olson, D.H., Powers, J.G., Richgels, K.L.D., Russell, R.E., Schmidt, B.R., Spitzen-van der Sluijs, Annemarieke, Watry, M.K., Woodhams, D.C., and White, C.L., 2016, Salamander chytrid fungus (Batrachochytrium salamandrivorans) in the United States—Developing research, monitoring, and management strategies: U.S. Geological Survey Open-File Report 2015–1233, 16 p., http://dx.doi.org/10.3133/ofr20151233.[link]

Gray MJ, Lewis JP, Nanjappa P, Klocke B, Pasmans F, et al. (2015) Batrachochytrium salamandrivorans: The North American Response and a Call for Action. PLoS Pathog 11(12): e1005251. doi: 10.1371/journal.ppat.1005251 [Link]

Martel, A., A. Spitzen-van der Sluijs, M. Blooi, W. Bert, R. Ducatelle, M.C. Fisher, A. Woeltjes, W. Bosman, K. Chiers, F. Bossuyt & F. Pasmans, 2013. Batrachochytrium salamandrivorans sp. nov. causes lethal chytridiomycosis in amphibians. Proc Natl Acad Sci USA 110: 15325-9. [Link]

Martel, A., M. Blooi, C. Adriaensen, P. van Rooij, W. Beukema, M.C. Fisher, R.A. Farrer, B.R. Schmidt, U. Tobler, K. Goka, K.R. Lips, C. Muletz, K.R. Zamudio, J. Bosch, S. Lötters, E. Wombwell, T.W.J. Garner, A.A. Cunningham, A. Spitzen-van der Sluijs, S. Salvidio, R. Ducatelle, K. Nishikawa, T.T. Nguyen, J.E. Kolby, I. van Bocxlaer, F. Bossuyt & F. Pasmans, 2014. Recent introduction of a chytrid fungus endangers Western Palearctic salamanders. Science 346: 630-631. [Link]

Sabino-Pinto, J., M. Bletz, R. Hendrix, R.G.B. Perl, A. Martel, F. Pasmans, S. Lötters, F. Mutschmann, D.S. Schmeller, B.R. Schmidt, M. Veith, N. Wagner, M. Vences & S. Steinfartz, 2015. First detection of the emerging fungal pathogen Batrachochytrium salamandrivorans in Germany. Amphibia Reptilia. [Link]

Spitzen - van der Sluijs, A. , F. Spikmans, W. Bosman, M. de Zeeuw, T. van der Meij, E. Goverse, M. Kik, F. Pasmans & A. Martel. 2013. Rapid enigmatic decline drives the fire salamander (Salamandra salamandra) to the edge of extinction in the Netherlands. Amphibia Reptilia  34: 233-239 [link]

Spitzen-van der Sluijs A, Martel A, Asselberghs J, Bales EK, Beukema W, Bletz MC, et al. Expanding distribution of lethal amphibian fungus Batrachochytrium salamandrivorans in Europe. Emerg Infect Dis. 2016 Jul [date cited]. http://dx.doi.org/10.3201/eid2207.160109

Van Rooij, P. A. Martel, F. Haesebrouck, F. Pasmans. 2015. Amphibian chytridiomycosis: a review with focus on fungus-host interactions. Vet Res. 46. doi: 10.1186/s13567-015-0266-0. [link]

  RAVON is de kennisorganisatie voor reptielen, amfibieën en vissen. Advies, onderzoek & bescherming.   Telefoon: 024-7410600
Email: kantoor@ravon.nl
Adres: zie contact pagina